صنایع مس اصفهان

صنایع مس اصفهان از دیر باز تا به امروز به جهت مطرح بودن هنر مس گری در اصفهان رونق بالایی داشته است. در اصفهان ده ها هنرمند مس گر به قوت ضرب چکش ها و بازوی خود انواع ظروف و شی های زیبا و هنرمندانه مسی را می سازند. به طور کلی صنایع مس اصفهان طرفداران بسیاری داشته و دارد.

صنایع مس اصفهان یکی از صنایع دستی و هنر های کهن ایران است.

 

تاریخچه هنر مس گری

شایان ذکر است، با استناد به مدارک غيرقابل انکار که از گوشه کنار ايران به دست آمده است مي توان فلزکاران ايران را از پيشگامان کشف ذوب مس در جهان باستان دانست.


با ممنوعيت استفاده از طلا و نقره براي ساخت ظروف در دوره اسلامي ، روند استفاده از فلزاتي هچون مس رواج بالایی پیدا کرد.

استفاده از فلز مس به دلایل زیر پرطرفدار شد:

  • چکش خوار بودن مس
  • شکل پذيری بالا
  • قابليت تورق و مفتول شدن فلز مس
  • امکان اجراي تزئيناتی چون مشبک کاري ، قلمزني ، حکاکي ، فلزکوبي ، ترصيع و کنده کاري


در طول تاريخ درکنار ديگر کاربرد هاي آلیاژ مس ، از اين فلز برای ضرب سکه نيز استفاده شده است.

اوج هنر فلز کاری دوره اسلامی مربوط به سلجوقیان می باشد.

 در این دوران اصفهان در کنار مراکز زیر، یکی از مهمترین قطبهای فلزکاری محسوب می شد.

  • خراسان
  • موصل
  • همدان
  • ری
  • زنجان

از آن دوران اصفهان بعنوان یکی از مهمترین مراکز تهیه ظروف مرصع کاری شده مسی ، مطرح می باشد.

 

مراحل کار صنعت مس گری در اصفهان قدیم:

در گذشته ابتدا استاد کاران گدازنده، شمش و قطعات مس را به ورق مس تبدیل می کرند.

به این منظور استادکاران کوره یا بوته ای که شبیه به بوته ریخته گری بود به کار می بردند.

 سپس بوته ها را با انبر کج ویژه از کوره خارج میکرند.

دراین مرحله فلز گداخته را در قالب های شمش (ریجه) میریختند.

کار اصلی ریچه آن بود که شمش را بکوبد و به ورق تبدیل نماید و مس را برای چکش زدن آماده نماید.

گفتنی است، چکش کاری به کمک یک یا دو نفر چکش کار در دو مرحله کاملا متمایز انجام می شد.


مراحل چکش کاری:

ابتدا فلز را با چکش کف تخت میکوبیدند یا به اصطلاح خودشان وا میچیدند.

سپس با چکش چهار سو آن را صاف می کردند در این زمان فلز دیگر چکش خور نبود و باید تاب دیده یا دست افشار می شد.

تاب دادن را با حرارت دادن مجدد فلز انجام می دادند.

این فرایند تا آنجا ادامه می یافت که اندازه صحیح و ضخامت مورد نیاز به دست می آمد.

گدازنده مس نیز فلز را مطابق شکلی که مورد احتیاج مسگر بود تهیه می کرد.

 

 امروزه ظروف مسی با استفاده از ورق مس و روش چکش کاری گرم و سرد ساخته می شود.

مهمترین مراحل هنر مس گری اصفهان به اختصار عبارتند از:

  • فرم دهی ورق مس به روش چکش کاری
  • دندانه دار نمودن لبه هایی که به هم متصل میشوند
  • باز کردن دندانه ها به روی هم
  • چفت نمودن و چکش کاری دندانه ها
  • اضافه نمودن بار (تنه کار و برنج )
  • گرم نمودن و چکش کاری مجدد ظرف مسی

شایان ذکر است جهت تزئینات بر روی ظروف مسی در اصفهان از هنر قلمزنی روی ظروف می توان اشاره نمود.