آفتابه لگن

آفتابه لگن وسیله ای کاربردی در گذشته بود . چرا که در قدیم غذا را با با دست می خوردند. بنابراین پیش از خوردن و پس از خوردن غذا دست های خود را می شستند.

آفتابه لگن از جنس آلیاژ مس و برنج ساخته می شد.

 

منشا ضرب المثل آفتابه لگن هفت دست شام و نهار هیچی :

در مهمانی های قدیم نیز قبل از شروع غذا، نوکران آفتابه و لگن را پیش تک تک مهمان ها برده ، زانو زده و لگن را زیر دست آن ها گرفته و با آفتابه آب می ریختند ، به این صورت مهمانان دست های خود را شسته و با حوله خشک می کردند.

این رسم آنچنان فراگیر شد که دیگر آفتابه لگن جزئی از تجملات سفره به شمار می رفت.

تا حدی که بعضی بر سر سفره چند دست آفتابه لگن می آوردند.

به این گونه شد که این ضرب المثل باب شد که به وجود و اهمیت حواشی ، بیشتر از موضوع اشاره دارد.

 

 

تاریخچه استفاده از آفتابه لگن

استفاده از آفتابه لگن از دوران صفویه به بعد بسیار رایج گردید.

آثاری نفیسی از فلزات گرانبهایی همچون طلا و نقره از این دوران به جا مانده است.

همچنین برای زینت بخشی هر چه بیشتر آفتابه لگن ها ، از هنر قلم زنی و مینا کاری بر روی آن ها استفاده می شد.

در دوران قاجار نیز از آفتابه و لگن ، بسیار استفاده می شده.

در آن دوران نوکران آفتابه و لگن را همراه حوله سر سفره می آوردند و اربابان و میهمانانشان قبل و بعد از غذا دست و دهان خود را می شستند.

همچنین در مهمانی های اشرافی جهت شستن دست مهمانان قبل و بعد از صرف غذا از آفتابه لگن نقره استفاده می کردند.

در دوران پهلوی استفاده از قاشق و چنگال رایج شد.

به همین خاطر دیگر نیازی به شستن دست بر سر سفره نبود.

رفته رفته آفتابه و لگن کاربری خود را از دست داد و در خانه ها جنبه زینتی پیدا کرد.

 

 

آفتابه لگن سلطنتی واقع در موزه جواهرات ملی

 آفتابه و لگن سلطنتی یکی از اقلام موجود در موزه جواهرات ملی است.

 قدمت این آفتابه و لگن گران بها به دوره قاجار بر می گردد.

استفاده از این وسیله نفیس به هنگام صرف ناهار و شام بوده است.

خدمتکاری لگن و خدمتکار دیگر آفتابه را برای میهمان می آورد.

سپس خدمتکار اول آب گرم و معطر به گلاب را به آرامی به روی دستان میهمان می ریخت.

 

خدمتکار دیگر نیز لگن را زیر دستان می گرفت تا آب ها را در ظرف جمع کند

آفتابه لگن سلطنتی که جزء اموال شاه محسوب می شد که در دست ملازمان شاه قرار داشت

این آفتابه و لگن با شکوه با جواهرات و سنگ های قیمتی تزیین شده است.

هر دو قسمت آفتابه و لگن از طلای خالص بوده و با سنگ هایی همچون مینا، زمرد، یاقوت و اسپینل آراسته شده اند.

بر روی لگن، زمردی درشت با وزنی برابر ۲۵ قیراط یا ۵ گرم خودنمایی می کند.

همچنین بر روی آفتابه ی طلایی و جواهرنشان نیز دو سنگ بزرگ به چشم می خورد.

سنگهای آفتابه سلزنتی یکی یاقوتی ۲۲ قیراط (۴.۴ گرم) و دیگری زمردی ۳۰ قیراطی (۶ گرم) است.